the ledge files
the ledge - nl - uk
nieuw
zoeken
gesprekken
boeken
De donkere kamer van Damokles
Willem Frederik Hermans
uitgeverij: Van Oorschot, 1958



verwijzingen vanuit:
Het slot
Franz Kafka

Broze stad
Paul Auster


zoek in hele site:


the ledge - flash versie*

*

Geen vruchtbaarder thema dan de Tweede Wereldoorlog - zo luidde jarenlang de consensus over de moderne Nederlandse literatuur. Maar hoewel er vele indringende getuigenissen en autobiografische romans over ‘40-‘45 zijn geschreven (vooral door joodse slachtoffers als Marga Minco en G.L. Durlacher), en hoewel tientallen schrijvers zich hebben gewaagd aan tweede-generatieproblematiek (Leon de Winter, Adriaan van Dis), bestaat er niet eens zo veel goede fictie over de bezettingstijd. Harry Mulisch liet zijn verhalen over de oorlog meestal tot ver daarbuiten uitwaaieren, of het nu was in Het stenen bruidsbed of in De aanslag; Reve, Vestdijk en Wolkers beperkten hun bijdragen tot een of twee romans. Zodat Willem Frederik Hermans, met vier in de oorlog gesitueerde romans, eigenlijk de enige fictieschrijver is die had mogen zeggen: 'Ik ben de Tweede Wereldoorlog'.
Hermans’ grote thema was het zinloze menselijk streven om orde te ontdekken in de chaotische werkelijkheid; zijn personages belanden in situaties die ze niet aankunnen en zoeken vergeefs naar een identiteit. Geen wonder dat Hermans in de verwarrende en van morele keuzes vergeven Bezettingstijd een prachtig decor zag voor zijn filosofische (of beter: nihilistische) romans. En de beste daarvan is De donkere kamer van Damokles (1958), het verhaal van de timide sigarenboer Henri Osewoudt die in opdracht van zijn stoere bijna-evenbeeld Dorbeck verzetsdaden pleegt, om na de Bevrijding tot de ontdekking te komen
dat hij verdacht wordt van collaboratie.
Over de schuld van Osewoudt, en over het wel of niet bestaan van Dorbeck (die de lezer alleen door de ogen van Osewoudt ziet) is lang gediscussieerd. De crux van De donkere kamer van Damokles, dat zijn titel ontleent aan de scène waarin Osewoudt wacht op het ontwikkelen van zijn enige foto met Dorbeck, is dat de lezer net zo gaat twijfelen aan de waarheid als de hoofdpersoon zelf. Het is dan ook opmerkelijk dat Hermans in NRC Handelsblad van 18 februari 1983 de historicus Ivo Schöffer corrigeerde toen die had gesuggereerd dat Osewoudt wellicht een 'Vertrauensmann voor de Duitsers’ was geweest: 'Ook al worden enkele mislukte verzetshandelingen in zijn nadeel uitgelegd, en al kan hij niet elke verdachtmaking ontzenuwen, er wordt niets tegen hem bewezen.'
Osewoudt was dus voor Hermans gewoon een van zijn tragische hoofdpersonen, iemand die net als de 'verzetsheld' uit De tranen der acacia’s of de ambitieuze geoloog uit Nooit meer slapen hopeloos verstrikt raakt in de werkelijkheid. Erg positief was Hermans niet over het leven; maar dat nam niet weg dat hij ook romans schreef - met name de universitaire satires Onder professoren en Uit talloos veel miljoenen (1981) - waarin hij zich vrolijk maakte over slechtheid van de mens en de pretenties van de wetenschap.
Uit talloos veel miljoenen draaide om de toekenning (aan een sullige hoogleraar) van de Nobelprijs, een prijs die Hermans nooit ten deel viel. Ten onrechte, want als één Nederlandse schrijver dat overschatte eerbetoon ooit waardig was dan was hij het wel.

(Noot van de Redactie: dit 'boekenschema' is en blijft een werk-in-uitvoering. Heb je nog meer suggesties voor relevante titels en schrijvers? Stuur ze op en vergeet ook niet te melden - in 1 zinnetje - waarom het boek (of boeken) in dit schema thuishoort. Het emailadres van The Ledge is: info@the-ledge.com. Veel dank!)

schema    
HET OEUVRE VAN WILLEM FREDERIK HERMANS:

Nooit meer slapen
1966
De studiereis van een jonge geoloog naar Noord-Noorwegen om materiaal te verzamelen voor zijn proefschrift wordt een grote mislukking, maar is tegelijkertijd een weg tot zelfbevrijding omdat hij zich bewust wordt van de oorzaak van zijn gedrevenheid naar roem.
OP DE BOEKENPLANK VAN W.F. HERMANS

Max Havelaar of De koffieveilingen der Nederlandsche Handelmaatschappy
Multatuli, 1860
De polemische vrijgevochtenheid van Multatuli (1820-1887), wiens afkeer van kerk en ideologie Hermans tot voorbeeld strekte.

Het proces
Franz Kafka, 1925P
De romans en verhalen van Franz Kafka, waarin individuen tevergeefs de wereld om hen heen proberen te begrijpen (zie ook Das Schloss).

Het slot
Franz Kafka, 1926P
De romans en verhalen van Franz Kafka, waarin individuen tevergeefs de wereld om hen heen proberen te begrijpen (zie ook Der Prozess).

Reis naar het einde van de nacht
Louis-Ferdinand Céline, 1932
Het nihilisme en de nietsontziendheid van L.F. Céline, met name in deze (oorlogs)roman, een autobiografisch getint relaas van de desillusionerende ervaringen van een soldaat in de Eerste Wereldoorlog en van zijn omzwervingen door de wereld daarna.

Fantastische vertellingen
F. Bordewijk, 1919 / 1923 / 1924
De fantastische, maar realistisch vormgegeven verhalen van F. Bordewijk, met wiens compacte stijl Hermans veel affiniteit had.

Nadja
André Breton, 1928
De Franse surrealisten, zoals André Breton (Nadja, 1928) en Louis Aragon (Le paysan de Paris, 1926), die in de literatuur de nadruk op de fantasie (en de droom) legden.

De boer van Parijs
Louis Aragon, 1926
De Franse surrealisten, zoals Louis Aragon (Le paysan de Paris, 1926) en André Breton (Nadja, 1928), die in de literatuur de nadruk op de fantasie (en de droom) legden.

Tractatus logico-philosophicus
Ludwig Wittgenstein, 1922
De filosofie van Ludwig Wittgenstein, die vond dat taal nooit de chaotische werkelijkheid kon weergeven.

De donkere kamer van Damokles
1958
'romans over de tweede wereldoorlog'
Nihilistische roman over een slappeling die door zijn sterkere dubbelganger het verzet in wordt getrokken - of verbeeldt hij zich dat?
WAT TE LEZEN NA DE DONKERE KAMER VAN DAMOKLES?

HET SADISTISCH UNIVERSUM
De New York-trilogie
Paul Auster, 1985-1986 (published together in 1990)
Onoplosbare raadsels beheersen het leven van New Yorkse zoekers.

[Jude the Obscure]
Thomas Hardy, 1895
Veelbelovende dorpsjongen leidt kort leven vol pech, gruwel en ellende.

Michael Kohlhaas
Heinrich von Kleist, 1804
Een paardenhandelaar zoekt recht, en vindt de dood.

[The Red Badge of Courage]
Stephen Crane, 1895
De natuur blijft onbewogen bij de gruwelen van de Amerikaanse burgeroorlog.

IDENTITEIT IN CRISIS
Wachttijd
Saul Bellow, 1944
In kafkaësk Chicago zoekt een aankomend soldaat naar de zin van het leven.

De val
Albert Camus, 1956
Schuld-en-boetemonoloog van een Fransman in crisis (op de Amsterdamse wallen).

Iemand, niemand en honderdduizend
Luigi Pirandello, 1926
Een man wordt geconfronteerd met zijn scheve neus en raakt in crisis.

KLASSIEKE NEDERLANDSE OORLOGSFICTIE
De ondergang van de familie Boslowits
Gerard Reve, 1950
Jodenvervolging in Amsterdam, gezien door jongensogen.

Pastorale 1943
S. Vestdijk, 1948
De goeden, de fouten en de stuntelaars van het verzet in een provincieplaatsje.

Kort Amerikaans
Jan Wolkers, 1962
Een getraumatiseerde kunstenaar zoekt een bestemming in het Leiden van het laatste oorlogsjaar.

De nacht der Girondijnen
Jacques (eigenlijk: Jacob) Presser, 1957
Een joodse ordebewaker in Westerbork komt tot zelfinzicht.

De tranen der acacia's
1949
'romans over de tweede wereldoorlog'
Een identiteitscrisis in het onheroïsche Amsterdam van de bezettingsjaren.
Het behouden huis
1951
'romans over de tweede wereldoorlog'
Nederlandse partizaan misdraagt zich in leegstaande villa.
Herinneringen van een engelbewaarder
1971
'romans over de tweede wereldoorlog'
Ideënroman over de naïviteit en kleinheid van Nederland tijdens WO II.
Ik heb altijd gelijk
1951
Een veteraan uit de koloniale oorlog in Indië spuit zijn woede.
Onder professoren
1975
Onbenul en pretentie in Academia.
Een heilige van de horlogerie
1987
De kafkaëske wereld van een klokkenverzamelaar.
:
notities van lezers:
jimmy:
top boek
 
maak een notitie
naam

notitie


Code (above)


The Ledge
Redactie: Stacey Knecht, info@the-ledge.com
Dank aan: De digitale pioniers en
Het Prins Bernhard Cultuurfonds
Ontwerp: Maurits de Bruijn

Copyright: Pieter Steinz, Stacey Knecht
Reproduktie en/of hergebruik uitsluitend in overeenstemming met de auteurs.